Đọc tin công ty chứng khoán báo lỗ quý 3, làm sao bóc tách mảng tự doanh và margin để chọn cổ phiếu trên app DStock VNDirect?

Chào bạn, thắc mắc của bạn rất xác đáng và phản ánh đúng bản chất vận hành của nhóm ngành chứng khoán – nhóm cổ phiếu vốn có tính chu kỳ và mức độ nhạy cảm rất cao với thị trường tài chính.

Sở dĩ có sự phân hóa lợi nhuận rõ rệt giữa các công ty chứng khoán (CTCK) trong cùng một quý là do cơ cấu mô hình kinh doanh của mỗi bên khác nhau hoàn toàn. Lợi nhuận của một CTCK thường đến từ 3 trụ cột chính: Phí môi giới, Cho vay ký quỹ (Margin) và Hoạt động tự doanh đầu tư. Khi bóc tách Báo cáo tài chính (BCTC) trên app DStock của VNDirect hoặc TCBS, bạn cần chú ý các trọng điểm sau:

• Mảng Tự doanh – ‘Con dao hai lưỡi’ gây biến động lợi nhuận: Đây chính là nguyên nhân lớn nhất khiến một số CTCK bất ngờ báo lỗ. Trong BCTC, mảng này được phân loại vào 3 mục tài sản tài chính: FVTPL (ghi nhận lãi/lỗ trực tiếp vào kết quả kinh doanh theo giá trị thị trường), HTM (nắm giữ đến ngày đáo hạn, thường là tiền gửi/trái phiếu an toàn) và AFS (tài sản sẵn sàng để bán, lãi/lỗ chưa thực hiện tạm hạch toán vào vốn chủ sở hữu). Nếu một CTCK phân bổ tỷ trọng lớn vào FVTPL với danh mục cổ phiếu lao dốc trong quý, họ bắt buộc phải trích lập dự phòng hoặc đánh giá lại giá trị, dẫn đến việc bị ‘bốc hơi’ lợi nhuận ngay lập tức.
• Thu nhập từ lãi vay Margin và ứng trước tiền bán: Đây là ‘bầu sữa’ mang lại dòng tiền ổn định và biên lợi nhuận cực kỳ cao. Những ông lớn có nguồn vốn chủ sở hữu dày và room cho vay lớn (như SSI, TCBS, VNDirect) thường hưởng lợi lớn từ mảng này bất chấp tự doanh biến động, vì lãi margin thu đều đặn hàng tháng.
• Doanh thu môi giới: Đang chịu áp lực cạnh tranh khốc liệt do làn sóng ‘Zero-fee’ (miễn phí giao dịch). Mảng này hiện nay chủ yếu đóng vai trò thu hút tệp khách hàng để khai thác dịch vụ cho vay margin và bán chéo sản phẩm tài chính, thay vì mang lại biên lợi nhuận ròng lớn như trước.

Chiến lược cho nhà đầu tư khi chọn cổ phiếu chứng khoán:

Để đánh giá an toàn, bạn nên mở thuyết minh BCTC của doanh nghiệp:

• Ưu tiên CTCK có cơ cấu doanh thu an toàn: Lãi từ cho vay margin và tiền gửi chiếm trên 60% tổng thu nhập hoạt động. Danh mục tự doanh nếu có nên tập trung vào chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu tổ chức tín dụng hơn là đầu cơ cổ phiếu rủi ro.
• Cẩn trọng với danh mục FVTPL nắm giữ cổ phiếu rác: Nếu CTCK có FVTPL lớn nhưng thuyết minh cho thấy họ ôm tỷ trọng cao vào một vài mã biến động mạnh hoặc kém thanh khoản, rủi ro điều chỉnh giá cổ phiếu của CTCK đó trong kỳ công bố BCTC là rất cao.
• Định giá P/B là kim chỉ nam: Nhóm chứng khoán là nhóm tài sản tài chính, do đó định giá theo P/B (giá trên giá trị sổ sách) thường chính xác hơn P/E. Khi P/B về vùng lịch sử hấp dẫn (dưới 1.2 – 1.4 lần đối với các công ty top đầu) thì đó là vùng tích lũy tốt cho dài hạn.