Đọc tin NHNN bàn về AI thực chất, ví MoMo quét AI chặn nhầm giao dịch vì nghi lừa đảo: Cần xử lý thế nào?

Chào bạn, câu hỏi của bạn rất thời sự và chạm đúng vấn đề ‘đau đầu’ mà nhiều người dùng gặp phải khi các tổ chức tài chính đẩy mạnh ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản trị rủi ro theo định hướng an toàn của Ngân hàng Nhà nước.

1. Hệ thống AI chống gian lận (Fraud Detection System – FDS) vận hành thế nào?

Trên các ví điện tử lớn như MoMo hay ZaloPay, mô hình Machine Learning/AI hoạt động theo thời gian thực (real-time) để chấm điểm rủi ro (Risk Scoring) cho từng giao dịch dựa trên hàng trăm biến số:

• Hành vi bất thường (Behavioral Anomaly): Nếu bạn hiếm khi chuyển tiền lớn, nhưng đột ngột chuyển một số tiền tiệm cận hạn mức (như 12 triệu đồng) cho một số tài khoản chưa từng tương tác trước đó, AI sẽ kích hoạt cảnh báo. Yếu tố này càng tăng nặng nếu bạn vừa đổi mật khẩu, đăng nhập trên thiết bị mới, chuyển mạng Wi-Fi lạ hoặc thực hiện lệnh vào khung giờ khuya.
• Hồ sơ người nhận (Recipient Profiling): Nếu tài khoản nhận bên phía Vietcombank là tài khoản mới mở gần đây, có luồng tiền vào/ra liên tục bất thường, hoặc từng bị người dùng khác báo cáo (report) nghi vấn lừa đảo, AI sẽ lập tức đưa giao dịch vào diện nghi ngờ.
• Quy tắc phòng ngừa tổn thất: Trước làn sóng lừa đảo thao túng tâm lý (bắt nạn nhân tự chuyển tiền), AI được lập trình ưu tiên ‘chặn nhầm còn hơn bỏ sót’ (False Positive) để tạo ra độ trễ an toàn, giúp người dùng bình tâm kiểm tra lại thông tin.

2. Cách tránh bị AI gắn cờ ‘giao dịch rủi ro’ trong tương lai:

• Chia nhỏ dòng tiền hoặc chuyển thử: Với tài khoản đối tác mới giao dịch lần đầu, bạn có thể thực hiện một lệnh nhỏ (ví dụ 50.000 – 100.000 VNĐ) trước khi chuyển khoản tiền lớn.
• Không giao dịch ngay sau khi đổi thông tin bảo mật: Tránh thực hiện các lệnh chuyển tiền lớn ngay sau khi vừa cài lại ứng dụng, đổi máy điện thoại hoặc đổi mã PIN/mật khẩu trong vòng 24 giờ.
• Chuẩn hóa nội dung chuyển tiền: Ghi rõ mục đích chuyển tiền (VD: ‘Nguyen Van A thanh toan tien mua xe cu’), tránh dùng từ ngữ nhạy cảm, ký tự đặc biệt hoặc để trống nội dung.
• Đảm bảo đã cập nhật sinh trắc học: Xác thực khuôn mặt khớp với CCCD gắn chip giúp tài khoản của bạn có điểm uy tín tín nhiệm nội bộ cao hơn trong mắt thuật toán AI.

3. Cách xử lý khẩn cấp khi tài khoản bị khóa tính năng:

Khi đã bị khóa chặn bởi thuật toán, bạn không nên liên tục spam thao tác gửi lệnh vì sẽ khiến điểm rủi ro tăng cao hơn và có thể dẫn đến khóa vĩnh viễn.

• Liên hệ tổng đài hoặc Trung tâm trợ giúp trên app: Bạn vào mục Trợ giúp trên ví MoMo, chọn giao dịch bị chặn và gửi yêu cầu khiếu nại. Cần chuẩn bị sẵn hình ảnh giấy tờ mua bán, tin nhắn thỏa thuận hoặc bằng chứng xác thực giao dịch là tự nguyện và có thật.
• Yêu cầu can thiệp thủ công (Manual Review): Trình bày rõ với tổng đài viên rằng đây là giao dịch cá nhân tự nguyện để nhân viên thẩm định gỡ cờ cảnh báo trên hệ thống thay vì phải chờ hết chu kỳ khóa tự động 24h – 48h của máy.